Thánh Clêmentê I (giáo hoàng, qua đời khoảng năm 99)
Vericath AI
- Thánh Clêmentê I là vị Giáo hoàng thứ tư, sống vào thế kỷ thứ nhất và được tôn vinh là Giáo phụ Tông đồ đầu tiên nhờ mối liên hệ trực tiếp với các Tông đồ.
- Tác phẩm nổi tiếng và chắc chắn của ngài là "Thư gửi tín hữu Côrintô" (khoảng năm 96), văn kiện Kitô giáo cổ xưa nhất ngoài Tân Ước, nhấn mạnh đến sự hiệp nhất, trật tự trong Hội Thánh và quyền tối thượng của Rôma.
- Bức thư của ngài cũng lần đầu tiên sử dụng từ "giáo dân" (laikós), trình bày giáo lý về sự kế vị Tông đồ và bao gồm lời cầu nguyện cổ xưa nhất cho các nhà cầm quyền.
- Truyền thuyết cho rằng ngài đã tử đạo tại Crimea bằng cách bị dìm xuống biển với chiếc neo buộc vào cổ, và hiện nay hài cốt của ngài được tôn kính tại Vương cung thánh đường Thánh Clêmentê ở Rôma.
Thánh Clêmentê I là vị giáo hoàng thứ tư của Hội Thánh Công giáo và được tôn vinh là Giáo phụ Tông đồ đầu tiên vì ngài là người đương thời, từng gặp gỡ và trò chuyện với các Tông đồ.
Di sản lớn nhất của ngài là tác phẩm "Thư gửi tín hữu Côrintô" (khoảng năm 96), văn kiện Kitô giáo chân thật cổ xưa nhất còn lại ngoài các sách Tân Ước, đề cập đến sự hiệp nhất, trật tự trong Hội Thánh và sự kế vị Tông đồ.
Biểu tượng của ngài là chiếc neo, xuất phát từ truyền thuyết kể rằng ngài đã bị quan thái thú Aufidianus ra lệnh dìm xuống biển với một chiếc neo cũ buộc vào cổ khi chịu tử đạo tại Crimea.
Thánh Clêmentê I (tiếng Latinh: Clemens Romanus), vị giáo hoàng thứ tư của Hội Thánh Công giáo, là một trong những nhân vật quan trọng nhất của Kitô giáo thế kỷ thứ nhất. Là người đương thời với các Tông đồ, ngài được xem là nhịp cầu nối giữa thế hệ Tông đồ và các thế hệ Kitô hữu tiếp theo, nên được tôn vinh là Giáo phụ Tông đồ đầu tiên. Tác phẩm duy nhất chắc chắn thuộc về ngài, Thư gửi tín hữu Côrintô, là văn kiện Kitô giáo chân thật cổ xưa nhất còn lại ngoài các sách Tân Ước. Hội Thánh kính nhớ ngài vào ngày 23 tháng 11 hằng năm.
Thánh Clêmentê I trong hàng ngũ các vị kế nhiệm Thánh Phêrô
Theo danh sách các giám mục Rôma được Thánh Irênê thành Lyon ghi lại vào khoảng năm 180 trong tác phẩm Chống lạc giáo, Thánh Clêmentê I là vị kế nhiệm thứ ba của Thánh Phêrô, sau Thánh Linô và Thánh Anaclêtô. Thánh Irênê đã để lại chứng tá quý giá nhất về con người ngài: Clêmentê “đã gặp các Tông đồ được chúc phúc”, “đã trò chuyện với các ngài”, và “có thể nói lời rao giảng của các Tông đồ vẫn còn vang vọng bên tai ngài” (Chống lạc giáo III, 3, 3).
Một truyền thống cổ xưa, được Tertullianô ghi lại vào khoảng năm 199, quả quyết rằng chính Thánh Phêrô đã truyền chức cho Clêmentê. Thánh Giêrônimô cho biết thời của ngài “hầu hết người Latinh” đều cho rằng Clêmentê là vị kế nhiệm trực tiếp của Thánh Tông đồ, dù chính Giêrônimô cũng ghi nhận ngài là vị giáo hoàng thứ tư. (Các danh sách cổ ghi tên vị tiền nhiệm của ngài khi là Clêtô, khi là Anaclêtô, nhưng các nhà nghiên cứu xác định đó chỉ là một người.)
Sử gia Eusebiô thành Caesarea đặt triều giáo hoàng của ngài trong khoảng từ năm 92 đến năm 101, trong khi niên đại dựa trên danh sách của Hegesippus cho rằng ngài qua đời vào năm thứ hai triều hoàng đế Trajanô, tức khoảng năm 99.
Hầu như không có tài liệu chắc chắn nào về thời thơ ấu của ngài. Truyền thống cho rằng ngài là con của một người Rôma tên là Faustinus, gia nhập Hội Thánh Rôma từ những năm đầu nhờ lời rao giảng của Thánh Phêrô hoặc Thánh Phaolô. Một truyền thống từ thế kỷ III và IV đồng nhất ngài với Clêmentê mà Thánh Phaolô nhắc tới trong Thư gửi tín hữu Philípphê như một “cộng sự viên” (Pl 4,3), dù vẫn còn tranh luận. Việc Thư của ngài trích dẫn Cựu Ước nhuần nhuyễn khiến các học giả như Lightfoot và Funk cho rằng ngài có gốc Do Thái.
Thư gửi tín hữu Côrintô: di sản lớn nhất của Thánh Clêmentê I
Khoảng năm 96, ngay sau khi hoàng đế Domitianô qua đời và cuộc bách hại chấm dứt, Hội Thánh Rôma gửi một bức thư dài cho Hội Thánh Côrintô. Bức thư đứng danh nghĩa “Hội Thánh của Thiên Chúa lữ hành tại Rôma gửi Hội Thánh của Thiên Chúa lữ hành tại Côrintô”, nhưng truyền thống từ rất sớm đã quy tác quyền cho Thánh Clêmentê I.
Nguyên nhân của bức thư là một cuộc nổi loạn tại Côrintô: một số người trẻ đã truất phế các kỳ mục hợp pháp. Sử gia Eusebiô mô tả đây là “một thư được công nhận là chân thật, khá dài và rất có giá trị”, từng “được đọc công khai trong rất nhiều Hội Thánh”; trong một bản thảo Alexandria cổ, nó được đặt ngay sau các sách Tân Ước.
Đức Biển Đức XVI, trong buổi tiếp kiến chung ngày 7 tháng 3 năm 2007 dành riêng cho Thánh Clêmentê I, đã gọi bức thư này là lần đầu tiên thực thi quyền tối thượng của Rôma sau cái chết của Thánh Phêrô.
Về nội dung, bức thư nối tiếp các chủ đề của Thánh Phaolô, người cũng đã hai lần viết thư cho tín hữu Côrintô. Clêmentê nhắc lại tương quan giữa ơn cứu độ Thiên Chúa ban không và đòi hỏi dấn thân luân lý: Chúa luôn đi bước trước bằng lòng nhân lành, và lòng nhân lành ấy lớn hơn mọi tội lỗi của chúng ta, nhưng người Kitô hữu phải đáp lại bằng một hành trình hoán cải quảng đại và can đảm. Ngài kêu gọi tín hữu Côrintô trở về với đức khiêm nhường và bác ái huynh đệ: “Vì chúng ta là phần của Đấng Thánh, chúng ta hãy làm mọi điều thuộc về sự thánh thiện”.
Clêmentê cũng bảo vệ trật tự trong Hội Thánh. Viện dẫn phụng vụ của Israel cổ, ngài viết: Thiên Chúa “đã ấn định nơi nào và do ai các phận vụ phụng vụ được cử hành… Thượng tế có những phận vụ riêng, tư tế có chỗ riêng được quy định, các thầy Lêvi có những thừa tác vụ đặc thù, còn giáo dân thì bị ràng buộc bởi những luật dành cho giáo dân”. Chính trong đoạn này, từ Hy Lạp “laikós” (giáo dân) xuất hiện lần đầu tiên trong văn chương Kitô giáo. Sự phân biệt giữa giáo dân và hàng giáo phẩm, theo Clêmentê, không phải là đối kháng mà là sự liên kết hữu cơ của một thân thể với những chức năng khác nhau.
Ngài còn trình bày giáo lý về sự kế vị Tông đồ: Chúa Cha đã sai Chúa Giêsu Kitô, Chúa Kitô đã sai các Tông đồ, các Tông đồ đặt những vị đứng đầu các cộng đoàn đầu tiên và quy định các vị này sẽ được những người xứng đáng kế tục, tất cả “được thực hiện một cách có trật tự, theo ý Thiên Chúa”. Bằng những lời này, Thánh Clêmentê I khẳng định cơ cấu của Hội Thánh mang tính bí tích chứ không mang tính chính trị.
Bức thư kết thúc bằng một “kinh nguyện dài”, trong đó lời cầu nguyện cho các nhà cầm quyền có tầm quan trọng đặc biệt: đây là lời cầu nguyện cổ xưa nhất còn lại dành cho các thể chế chính trị, sau các văn bản Tân Ước. Dù vừa trải qua bách hại, các Kitô hữu vẫn cầu nguyện cho chính những nhà cầm quyền đã kết án họ một cách bất công, noi gương Chúa Giêsu trên thập giá. Clêmentê nhìn nhận tính chính đáng của các thể chế chính trị trong trật tự Thiên Chúa đã thiết lập, đồng thời ước mong các nhà cầm quyền biết “dùng quyền Thiên Chúa ban mà cai trị trong đạo đức, bình an và hiền hòa”. Hoàng đế không phải là tất cả: còn một vương quyền khác, vương quyền của Chân Lý, cũng đòi được Nhà nước lắng nghe.
Những tác phẩm bị gán cho Thánh Clêmentê I
Uy tín của Thánh Clêmentê I lớn đến nỗi nhiều tác phẩm đã được gán cho ngài. Nổi tiếng nhất là cái gọi là “Thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô”, thực chất là một bài giảng về đời sống Kitô hữu và sự sám hối, có lẽ được soạn vào thế kỷ thứ II rồi được lưu truyền chung với thư thật của ngài. Ngoài ra còn có hai “Thư gửi các trinh nữ”, các bài giảng và nhận thức Clementine (một thứ tiểu thuyết tôn giáo thế kỷ III và IV lấy ngài làm nhân vật chính), cùng bộ Hiến chế Tông đồ, thực ra được soạn tại Syria khoảng năm 380.
Cuộc lưu đày và cái chết tử đạo của Thánh Clêmentê I
Các chứng tá từ thế kỷ IV đến thế kỷ VI gán cho Thánh Clêmentê I tước hiệu tử đạo. Theo các Công vụ tử đạo ngụy thư xuất hiện từ thế kỷ IV, dưới thời hoàng đế Trajanô, sau khi nhiều công dân Rôma danh giá trở lại đạo nhờ lời rao giảng của ngài, Clêmentê bị bắt và bị đày tới Chersonesus thuộc vùng Crimea, nơi ngài bị kết án lao động khổ sai trong các mỏ đá cẩm thạch.
Tại đây, ngài an ủi và khích lệ nhiều Kitô hữu trong số các bạn tù. Nguồn nước uống duy nhất cách xa sáu dặm. Truyền thuyết kể rằng một hôm ngài trông thấy một con chiên cào đất bằng chân trước; coi đó là dấu chỉ có nước, ngài đào xuống và thấy một mạch suối tuôn trào. Phép lạ này, cùng với lời rao giảng của ngài, đã đưa nhiều dân ngoại địa phương trở lại đạo. Giận dữ trước ảnh hưởng ngày càng lớn của ngài, quan thái thú Aufidianus ra lệnh dìm ngài xuống biển với một chiếc neo cũ buộc vào cổ, và chiếc neo từ đó trở thành biểu tượng của ngài trong nghệ thuật Kitô giáo.
Truyền thuyết còn kể rằng hằng năm biển rút xa để lộ một ngôi đền, trong đó hài cốt của vị tử đạo được gìn giữ. Vào khoảng năm 868, Thánh Cyrilô, trên đường đi truyền giáo cho người Khazar, đã tìm thấy tại Crimea một số hài cốt chôn cùng một chiếc neo và tin đó là di hài của Thánh Clêmentê I. Ngài mang về Rôma, và Đức Adrianô II đã đặt chúng trong bàn thờ chính của Vương cung thánh đường Thánh Clêmentê ở Rôma, nơi chúng vẫn được tôn kính cho đến ngày nay.
Lòng tôn kính Thánh Clêmentê I qua các thế kỷ
Hội Thánh Công giáo kính nhớ Thánh Clêmentê I vào ngày 23 tháng 11; các tín hữu Đông phương kính ngài vào ngày 24 hoặc 25 tháng 11. Ngài là thánh quan thầy của các thủy thủ, thợ đẽo đá và thợ cẩm thạch, và tên ngài được nhắc trong Kinh nguyện Thánh Thể của Thánh lễ Rôma.
Vương cung thánh đường Thánh Clêmentê ở Rôma, nằm trong thung lũng giữa đồi Esquiline và đồi Coelian, là một trong những nhà thờ cổ kính nhất của kinh thành. Thánh Giêrônimô đã ngụ ý rằng một nhà thờ kính ngài đã hiện hữu từ thời của ngài; nhà thờ tầng dưới được xây dựng dưới thời hoàng đế Constantino hoặc không lâu sau đó.
Là một trong các Giáo phụ Tông đồ đầu tiên, Thánh Clêmentê I để lại cho Hội Thánh không chỉ một bức thư quý giá mà còn là mẫu gương của một vị mục tử đặt đức ái và sự hiệp nhất của Hội Thánh lên trên hết, từ Rôma của thế kỷ thứ nhất cho đến mọi thời đại.
