Trở về Đất Hứa: Ezra và Nêhêmia
Vericath AI
- Sách Ezra và Nêhêmia kể về "cuộc xuất hành thứ hai", khi một số ít dân Do Thái trở về quê hương sau 70 năm lưu đày ở Babylon dưới sự lãnh đạo của Dơrôbabel, Ezra và Nêhêmia.
- Biến cố này diễn ra trong "thời kỳ trục" của lịch sử thế giới, khi vua Kyrô nước Ba Tư ban chiếu chỉ cho phép người Do Thái hồi hương.
- Nêhêmia đã lãnh đạo việc xây lại tường thành Giêrusalem, trong khi Ezra củng cố đời sống thiêng liêng và giúp dân chúng tái dấn thân vào Lề Luật của Thiên Chúa.
- Việc hồi hương này mang ý nghĩa quan trọng trong chương trình cứu độ, vì Israel là đất hứa được Thiên Chúa chuẩn bị để Đấng Mêsia sinh ra và cứu chuộc nhân loại.
Dân Do Thái trở về quê hương sau bảy mươi năm lưu đày ở Babylon qua ba đợt hồi hương: đợt đầu năm 538 do Dơrôbabel lãnh đạo, đợt thứ hai năm 457 do Ezra lãnh đạo, và đợt thứ ba năm 444 trước Công Nguyên do Nêhêmia lãnh đạo.
Nêhêmia lãnh đạo việc xây dựng lại tường thành Giêrusalem chỉ trong năm mươi hai ngày, trong khi Ezra chịu trách nhiệm xây dựng lại đời sống tinh thần, dẫn dân chúng sám hối và tái dấn thân vào Lề Luật.
Israel phải là đất hứa, tức là nơi Thiên Chúa đã chuẩn bị để Đấng Mêsia sinh ra và cư ngụ khi Ngài đến cứu thế giới, thay vì ở lại Babylon hay bất kỳ miền đất nào khác.
Ezra và Nêhêmia là hai cuốn sách song hành. Chúng kể câu chuyện về “cuộc xuất hành thứ hai”: dân Do Thái trở về quê hương sau bảy mươi năm lưu đày ở Babylon. Có ba đợt dân Do Thái bị lùa sang Babylon: năm 606, 597 và 586 trước Công Nguyên. Rồi cũng có ba đợt hồi hương: đợt đầu năm 538 do Dơrôbabel lãnh đạo; đợt thứ hai năm 457 do Ezra lãnh đạo; và đợt thứ ba năm 444 trước Công Nguyên do Nêhêmia lãnh đạo.
Một thời khắc trọng đại của lịch sử thế giới
Thời kỳ được bao phủ trong sách Ezra và Nêhêmia là thời kỳ then chốt của lịch sử thế giới. Triết gia Karl Jaspers gọi đó là “thời kỳ trục” trong lịch sử thế giới. Khoảng cùng thời sách Ezra được viết (giữa năm 457 và 444 trước Công Nguyên), Đức Phật Thích Ca sống ở Ấn Độ, Khổng Tử và Lão Tử ở Trung Hoa, và Socrates ở Hy Lạp. Khắp nơi trên thế giới vào thời ấy, các vị sáng lập vĩ đại của các truyền thống thiêng liêng đang kêu gọi dân mình tái lập truyền thống trên những nền tảng nội tâm và luân lý hơn.
Thế nhưng chỉ một số sót nhỏ bé người Do Thái trở về từ cuộc lưu đày: chưa đầy năm mươi ngàn người trong số hai hoặc ba triệu người được phép đi. Hãy tưởng tượng thả tự do ba triệu tù nhân mà hơn 2.950.000 người ở lại trong xà lim thoải mái của mình! Chúng ta thường thích tiện nghi hơn tự do. Đời sống ở Babylon tương đối dễ chịu, nhưng chuyến đi bộ đến Giêrusalem dài 900 dặm. Chưa hết, một khi đến nơi, họ đối mặt với một miền đất, một thành phố và một đền thờ hoang tàn, cùng với nhiệm vụ khổng lồ là xây dựng lại.
Những người trở về thuộc vương quốc phía nam, các chi tộc Giuđa, Bengiamin và Lêvi. Mười chi tộc của vương quốc phía bắc là “mười chi tộc thất lạc của Israel”. Nhưng có lẽ một vài đại diện của các chi tộc ấy cũng đã trở về; các “chi tộc thất lạc” không hoàn toàn thất lạc.
Cuộc xuất hành thứ hai dưới thời vua Kyrô nước Ba Tư
Cuộc xuất hành thứ hai diễn ra khi vua Kyrô nước Ba Tư lật đổ Babylon và ban chiếu chỉ trả tự do cho người Do Thái trở về quê hương. Một lời tiên tri về biến cố này xuất hiện trong sách Isaia (44,28-45,4), thậm chí còn nêu đích danh Kyrô. Cuộc trở về của nhiều người Do Thái từ khắp nơi trên thế giới về quê hương mới do Liên Hiệp Quốc thành lập năm 1948 đôi khi được gọi là cuộc xuất hành thứ ba.
Cuộc xuất hành thứ hai kém kịch tính và ấn tượng hơn nhiều so với cuộc xuất hành thứ nhất khỏi Ai Cập. Dù những ngày vinh quang của Israel dường như đã ở phía sau họ vào thời Ezra, và dù điều ấy đúng về mặt chính trị (chế độ quân chủ không bao giờ được tái lập), vinh quang đích thực và vĩ đại nhất của họ vẫn còn ở phía trước: vinh quang thiêng liêng (xem Rm 3,1-2), vai trò quê hương và dân tộc của Thiên Chúa nhập thể.
Sự quan phòng của Thiên Chúa trên lịch sử và sự chăm sóc của Ngài dành cho dân Ngài được thấy nơi Ngài gìn giữ dân Ngài an toàn ngay cả trong cảnh lưu đày. Cả cuộc xuất hành thứ hai và thứ ba đều ứng nghiệm lời hứa ban qua Giêrêmia: “Các ngươi sẽ tìm Ta và sẽ gặp được, vì các ngươi sẽ hết lòng tìm kiếm Ta… Ta sẽ đưa các ngươi về lại nơi Ta đã đày các ngươi đi” (Gr 29,13-14).
Đức Kitô được tượng trưng trong sách Ezra giống như trong sách Xuất Hành. Như Môsê là hình ảnh của Đức Kitô, dẫn dân được Thiên Chúa tuyển chọn ra khỏi cảnh giam cầm và Ai Cập (tội lỗi và tính thế tục) đến đất hứa (Nước Trời), thì Ezra, Nêhêmia và Dơrôbabel cũng làm như thế. Một lý do dân Do Thái phải trở về từ cảnh giam cầm là vì trong chương trình quan phòng của Thiên Chúa, Israel, chứ không phải miền đất nào khác, phải là đất hứa, tức là đất của Đấng Mêsia. Đất hứa không chỉ có nghĩa là miền đất Thiên Chúa hứa ban cho người Do Thái để họ sinh sống, mà còn là nơi Thiên Chúa đã chuẩn bị cho chính Ngài cư ngụ khi Ngài đến cứu thế giới. Các lời tiên tri Cựu Ước về Đấng Mêsia nói về Giêrusalem và Bêlem (Mk 5,1), không phải Babylon. Đấng Mêsia không được sinh ra ở Babylon. Đó là lý do sâu xa vì sao người Do Thái phải trở về.
Dân chúng xây lại tường thành và tự buộc mình vào Lề Luật
Câu chuyện của Ezra và Nêhêmia là câu chuyện về sự đoàn kết và tái dấn thân trong thời thử thách. Ezra là một tư tế, dòng dõi trực tiếp của Aaron, vị thượng tế đầu tiên. Ông cũng là một kinh sư; vì thế ông đã sưu tập hầu hết các sách của Cựu Ước. Truyền thống cũng gán cho ông Tv 119, thánh vịnh dài nhất và là thánh vịnh nhắc đến lề luật trong mọi câu.
Nêhêmia từng là quan dâng rượu của vua Artaxerxes nước Ba Tư, một quan chức được triều đình Ba Tư tin cậy. Ông được phép rời Ba Tư và lãnh đạo nhóm người Do Thái cuối cùng trở về quê hương từ cảnh lưu đày.
Về đến quê hương, Nêhêmia thách thức và tổ chức người Do Thái xây lại tường thành Giêrusalem, vì một thành phố không có tường thành thì khó mà gọi là thành phố. Như hầu hết các vị thánh, Nêhêmia phải vượt qua sự chống đối từ kẻ thù và ngay cả từ bạn bè. Thế nhưng tường thành được xây lại chỉ trong năm mươi hai ngày, một kỳ công khiến kẻ thù của Israel kinh ngạc đến nỗi họ biết Thiên Chúa hẳn phải đứng về phía Israel.
Ezra và Nêhêmia hợp thành một đội. Trong khi Nêhêmia xây lại tường thành, Ezra xây lại tinh thần dân mình. Khi phát hiện dân chúng và ngay cả các tư tế đã kết hôn với phụ nữ ngoại giáo, ông chấm dứt thói này và dẫn dân chúng sám hối, tái dấn thân vào lề luật. Sự tách biệt khỏi các dân tộc khác này rất quan trọng, vì Israel đã được Thiên Chúa tuyển chọn để nên thánh (từ này có nghĩa là được “tách riêng”), khác với thế gian, để thực hiện chương trình cứu độ của Thiên Chúa cho thế giới.
Việc xây lại sức khỏe thiêng liêng của dân chúng được khép lại bằng việc tìm thấy, cách gần như kỳ diệu nhờ quan phòng, một bản Sách Lề Luật. Nêhêmia đọc sách này cho dân chúng nghe trong một buổi đọc kéo dài cả ngày, và dân chúng khóc vì vui mừng. (Hãy đối chiếu với phản ứng của chúng ta trước một bài đọc Kinh Thánh hơi dài trong Thánh Lễ!) Phản ứng của dân chúng là tự nguyện buộc mình vào lề luật, vào giao ước của họ với Thiên Chúa.
Giờ đây mọi sự đã được phục hồi, trừ vua: dòng dõi vua còn nguyên vẹn, nhưng vị vua đích thực sẽ xuất thân từ dòng dõi ấy, Đấng Mêsia, sẽ không phải là một nhà cai trị chính trị, như hầu hết người Do Thái, ngay cả các môn đệ của Ngài, vẫn trông đợi (xem Cv 1,6).
Nêhêmia và Malakhi, vị ngôn sứ Cựu Ước cuối cùng, sống cùng thời, và cả hai đều lên tiếng chống cùng những sự dữ, nhất là sự thờ ơ lạnh lùng. Sẽ có hơn bốn trăm năm giữa thời Nêhêmia và Malakhi với thời Gioan Tẩy Giả, anh họ và là vị tiền hô của Đức Giêsu, vị ngôn sứ cuối cùng của Giao Ước Cũ: bốn trăm năm không có mạc khải nào từ Thiên Chúa. Thiên Chúa đã dùng thời kỳ này để chuẩn bị trong lòng dân Ngài một cơn đói và một sự mong đợi Đấng Kitô sẽ đến. Chúng ta có thể cử hành Mùa Vọng dễ dàng bốn tuần của mình vì người Do Thái đã chịu đựng Mùa Vọng gian khổ bốn thế kỷ của họ.
Dựa theo: Peter Kreeft, You Can Understand the Bible, Ignatius Press, 2005.
