Hướng dẫn đọc hiểu Kinh Thánh

Có hàng ngàn cuốn sách viết về một Cuốn Sách duy nhất. Tại sao lại cần thêm một cuốn nữa? Peter Kreeft trả lời thẳng: vì nhiều người, kể cả người Công giáo, ngày nay đọc Kinh Thánh quá ít. Sau Công đồng Vatican II, dù Công đồng tha thiết kêu gọi canh tân việc đọc Lời Chúa, kiến thức Kinh Thánh trong dân Chúa lại sụt giảm. Cuốn sách của ông không dành cho các nhà chuyên môn bàn chuyện niên đại hay tác giả, mà dành cho người mới bắt đầu, ngắn gọn, thực tế như một cuốn sổ tay thí nghiệm: mục đích không phải thay thế việc đọc Kinh Thánh, mà dẫn người đọc trở lại với chính Kinh Thánh.

Đọc Kinh Thánh là cầu nguyện

Thái độ nền tảng Kreeft đề nghị: đọc Kinh Thánh phải là một hình thức cầu nguyện. Kinh Thánh không chỉ là một cuốn sách, mà là thư tình Thiên Chúa gửi cho bạn, là mặc khải, là tâm trí của Ngài vận hành qua tâm trí bạn khi bạn đọc. Đọc Lời Chúa là sắp xếp tâm trí và ý muốn mình theo Thiên Chúa, tức thực hiện lời cầu “xin ý Cha thể hiện”. Cầu nguyện và đọc Kinh Thánh đều là lắng nghe Thiên Chúa, nên hai việc ấy phải quyện vào nhau: cầu nguyện phải mang tính Kinh Thánh, và đọc Kinh Thánh phải mang tính cầu nguyện.

Theo thần học Công giáo, Kinh Thánh có tính bí tích: là dấu chỉ hữu hình trở thành dịp ban ơn. Nó phù hợp với định nghĩa cổ điển về bí tích (dấu chỉ hữu hình Chúa Kitô thiết lập để ban ơn; dấu chỉ thực hiện điều nó biểu thị), nhưng khác bảy bí tích ở chỗ nó không tác động tự thân (ex opere operato) mà tùy thuộc vào cách ta sử dụng. Kreeft dùng hình ảnh dí dỏm: muốn hứng ơn Chúa thì phải ra chỗ Chúa ở, như muốn hứng mưa thì phải ra ngoài trời. Đứng giữa Kinh Thánh, bạn sẽ bị “nụ hôn của Thiên Chúa” chạm tới.

Một cuốn sách kỳ lạ: bảy mươi hai cuốn trong một

Từ “Bible” nghĩa là “sách”, nhưng thực ra Kinh Thánh gồm bảy mươi hai cuốn sách của nhiều tác giả, thời đại, thể loại: lịch sử, thơ ca, tiên tri, thư từ, khải huyền, luật lệ, ca hát… Đây không phải một cuốn sách, mà là cả một thế giới. Thế nhưng giữa muôn vàn khác biệt vẫn có một sự thống nhất: về cốt lõi, Kinh Thánh là một câu chuyện. Khác với sách thánh của các tôn giáo khác, mạch chính của Kinh Thánh là mạch truyện kể những biến cố có thật, xảy ra với những con người có thật trong lịch sử thật.

Đó là chuyện tình, vì lịch sử là “câu chuyện của Ngài”, mà Ngài là tình yêu, triển khai trong ba hồi: sáng tạo, sa ngã và cứu chuộc. Thiên đàng, Thiên đàng đã mất, Thiên đàng được lấy lại: đó là ba hồi của vở kịch vũ trụ, và chúng ta đang sống trong hồi thứ ba, khởi đầu ngay từ Sáng Thế chương 3 khi Thiên Chúa bắt đầu “chuộc lại” nhân loại sa ngã. Hồi thứ ba lại có ba cảnh: Chúa Cha mặc khải trong Cựu Ước, Chúa Giêsu trong các Tin Mừng, rồi Chúa Thánh Thần làm linh hồn của Hội Thánh cho đến tận thế.

Ba loại sách: lịch sử, khôn ngoan, tiên tri

Sách Cựu Ước và Tân Ước đều chia thành ba nhóm chính: lịch sử, khôn ngoan và tiên tri, bao trùm quá khứ, hiện tại và tương lai. Nhưng sách lịch sử không chỉ ghi chép quá khứ, mà kể những chân lý vẫn đúng và vẫn tác động trong hiện tại. Sách khôn ngoan nói những chân lý vượt thời gian. Các tiên tri không chỉ báo trước tương lai mà còn “tuyên bố” chân lý của Thiên Chúa cho mọi thời. Toàn bộ Kinh Thánh là vị tiên tri thường hằng của Thiên Chúa, không ngừng nói cho ta những điều cần biết để đi về quê trời hạnh phúc.

Hai cách đọc Kinh Thánh

Có hai cách đọc căn bản khác nhau: đọc như Lời Thiên Chúa nói với con người, hay như lời con người nói về Thiên Chúa; như mặc khải chắc chắn từ trên xuống, hay như con người mò mẫm đi lên. Kinh Thánh tự nhận mình là điều thứ nhất: Lời Thiên Chúa, nhưng là Lời Thiên Chúa trong lời của con người. Thiên Chúa là thầy dạy giỏi: Ngài ban cho ta mọi điều cần thiết, và chỉ ban những gì ta có thể đón nhận. Mặc khải tiến triển dần theo dòng lịch sử: lúc đầu đơn sơ như “tiếng bập bẹ trẻ thơ”, nhưng là tiếng bập bẹ chân thật và hoàn hảo. Cựu Ước có vẻ “thô sơ” hơn Tân Ước, nhưng không kém chân thật: công lý được mặc khải trước, rồi dần dần đức ái được đặt lên hàng đầu (vì đức ái chưa học công lý chỉ là tình cảm).

Bốn điều Kinh Thánh hứa ban

Kinh Thánh tự nhận ban cho ta bốn điều ta cần và khao khát nhất, bốn điều chỉ Thiên Chúa mới ban được: chân lý, quyền năng, sự sống và niềm vui.

Thứ nhất, chân lý: không chỉ đúng sai trừu tượng, mà chân lý “đã được thử thách”, được thực hiện, trở thành hiện thực khi lời hứa ứng nghiệm, thứ chân lý ta gặp nơi một con người hoàn toàn trung tín với lời mình (từ Híp-ri là “emeth”). Cuốn Sách này là tấm gương cho bạn thấy chân tính của Thiên Chúa và của chính bạn.

Thứ hai, quyền năng: Kinh Thánh tự ví mình như búa và lửa, như “gươm của Thần Khí”. Đây không phải quyền năng vật lý mà là quyền năng thiêng liêng, có sức biến đổi tâm hồn tự do.

Thứ ba, sự sống: Chúa Giêsu gọi Lời Chúa là hạt giống, một vật sống đang lớn lên. Thư Híp-ri nói Lời Thiên Chúa “hằng sống và linh nghiệm, sắc bén hơn mọi gươm hai lưỡi, thấu đến nỗi phân rẽ hồn với linh”. Gươm vật lý chỉ gây chết chóc; gươm này ban sự sống. Đọc Kinh Thánh, hãy coi chừng: nó sẽ làm điều gì đó với bạn, vì khi bạn đọc nó, nó đang đọc bạn. Tác giả của nó đang đọc bạn từ bên trong.

Thứ tư, niềm vui: các Thánh Vịnh tràn đầy niềm vui vì Lời Chúa, niềm vui không lệ thuộc điều gì trần thế vì nguyên nhân của nó lớn hơn cả vũ trụ: tình yêu Thiên Chúa. Cuốn Sách này là thư tình có ghi tên bạn; Thiên Chúa phán: “Ta đã gọi ngươi bằng tên, ngươi thuộc về Ta”.

Cuối cùng, Kinh Thánh tự gọi mình là “Lời Thiên Chúa”, nhưng nó chỉ về Chúa Giêsu Kitô, Đấng là Lời Thiên Chúa. Mọi lời trong sách này đều là một nét trong chân dung Ngài.

Mười lời khuyên để đọc Kinh Thánh sinh ích

Kreeft kết thúc phần dẫn nhập bằng mười chỉ dẫn thực tế. Trước hết, lúc đầu hãy quên các sách chú giải, hãy đọc chính Kinh Thánh, lấy dữ kiện trước đã. Đọc đi đọc lại, vì không ai vét cạn được kho báu này. Đọc lướt một cuốn sách để nắm toàn cảnh, rồi đọc lại chậm rãi, nghiền ngẫm, đặt câu hỏi. Cố gắng đọc không thành kiến: để tác giả nói trước, lắng nghe rồi hãy đối thoại. Một khi đã lắng nghe, hãy thưa chuyện lại với Tác giả như thể Ngài đang đứng trước mặt bạn, vì quả thật Ngài đang ở đó.

Đừng lẫn lộn hiểu với đánh giá: trước hết hiểu tác giả muốn nói gì, rồi mới xét đúng sai. Đừng vì không tin phép lạ mà diễn giải các trình thuật phép lạ thành thần thoại. Hãy giữ bốn câu hỏi theo thứ tự: đoạn này nói gì (dữ kiện), nghĩa là gì (diễn giải), có đúng không (niềm tin), và vậy thì sao (áp dụng vào đời tôi). Tìm “bức tranh lớn”, đừng để lạc giữa rừng cây mà mất rừng. Sau khi đọc, hãy phân tích, dàn ý, định nghĩa cho rõ ràng, đừng hài lòng với cảm giác mơ hồ dễ chịu. Và hãy trung thực: lý do duy nhất chính đáng để tin Kinh Thánh là vì nó đúng. Nếu nó không đúng, không ai trung thực nên tin, dù nó hữu ích hay đẹp đẽ đến đâu; nếu nó đúng, mọi người trung thực đều nên tin, dù nó chẳng dễ chịu chút nào. “Hãy tìm thì sẽ thấy”: đó là lời hứa.

Dựa theo: Peter Kreeft, You Can Understand the Bible, Ignatius Press, 2005.