Dẫn nhập Cựu Ước

Nửa đầu và dài nhất của Kinh Thánh được Kitô hữu gọi là “Cựu Ước” (hay “Giao Ước Cũ”). Người Do Thái gọi đơn giản là Kinh Thánh, là Sách Thánh của họ: họ cũng tin đó là Lời được Thiên Chúa linh hứng, chỉ là họ không tin Tân Ước, trừ những người Do Thái tin vào Đức Kitô. Người Do Thái thờ cùng một Thiên Chúa với Kitô hữu, nhưng không nhìn nhận cùng một Đấng Mêsia.

Một tôn giáo dựa trên biến cố lịch sử

Câu chuyện Cựu Ước phân biệt Do Thái giáo (và Kitô giáo) với mọi tôn giáo khác trên thế giới ở hai điểm chính. Thứ nhất, đây là tôn giáo đặt nền trên các sự kiện lịch sử, chứ không chỉ trên những ý tưởng trừu tượng, lý tưởng cao đẹp hay kinh nghiệm thần bí. Thứ hai, Thiên Chúa của Cựu Ước khác với các thần của những tôn giáo khác ít nhất ở bốn điểm quan trọng.

Một là, chỉ một số ít cá nhân trong thế giới cổ đại vượt lên trên đa thần giáo của xã hội mình để đạt tới độc thần giáo như người Do Thái. Hai là, chỉ người Do Thái biết một Thiên Chúa đã sáng tạo toàn thể vũ trụ từ hư vô. Ba là, các dân tộc khác tách tôn giáo khỏi luân lý; chỉ Thiên Chúa của Kinh Thánh vừa hoàn toàn tốt lành, công chính, thánh thiện, vừa là Đấng ban luật luân lý và đòi mọi người phải sống tốt lành. Bốn là, điểm giải thích cả ba điểm trên: các dân tộc khác đôi khi cũng đạt tới những chân lý sâu sắc về Thiên Chúa bằng trí tưởng tượng (thần thoại), lý trí (triết học) và kinh nghiệm (thần bí), nhưng họ pha trộn chân lý với sai lầm vì không có lời từ chính Thiên Chúa. Các tôn giáo khác kể chuyện con người tìm kiếm Thiên Chúa; Kinh Thánh kể chuyện Thiên Chúa tìm kiếm con người. Các tôn giáo khác nói những chân lý vượt thời gian về Thiên Chúa; Kinh Thánh kể những việc Thiên Chúa làm trong thời gian, trong lịch sử.

Thiên Chúa mặc khải bằng lời nói và việc làm

Thiên Chúa mặc khải chính mình vừa bằng lời (đặc biệt là luật ban cho ông Môsê và lời các tiên tri, những người phát ngôn của Ngài), vừa bằng việc làm. Những việc làm ấy vừa siêu nhiên (phép lạ), vừa tự nhiên (quan phòng: Thiên Chúa lo liệu cho dân Ngài).

Suốt câu chuyện Cựu Ước, Thiên Chúa chọn những khí cụ đặc biệt của Ngài: Abel chứ không phải Cain, Noe chứ không phải cả thế giới còn lại, Abram chứ không phải Lot, Isaac chứ không phải Ismael, Giacóp chứ không phải Esau, Giuse chứ không phải các anh em, và nói chung là dân Do Thái chứ không phải dân ngoại, cho đến khi Đức Kitô Đấng Mêsia đến. Rồi Hội Thánh của Đức Kitô, “Israel Mới”, lan truyền sự nhận biết Thiên Chúa chân thật, cùng một Thiên Chúa của Israel, khắp thế giới.

Israel: cung lòng cưu mang Đấng Mêsia

Cho đến lúc ấy, sự quan phòng của Thiên Chúa đã tạo dựng, gìn giữ và giáo dục dân Israel như một cung lòng, như người mẹ cưu mang Đấng Mêsia sắp đến. Khi Chúa Giêsu sinh ra từ cung lòng Đức Maria, Mẹ trở thành sự viên mãn của tất cả những gì Israel là.

Thánh Phaolô dạy rằng dân Israel vẫn được Thiên Chúa yêu thương vì lời hứa Ngài đã thề với tổ phụ họ. Vậy mà Thiên Chúa vẫn chưa xong việc với Israel, ngay cả bây giờ, theo Tân Ước (xem thư Rôma chương 10-11). Hội Thánh là Israel Mới không đơn giản thay thế Israel cũ, cũng như con gái không thể thay thế mẹ mình. Tân Ước không phải chỉ là phần phụ thêm vào Cựu Ước, cũng không phải bãi bỏ Cựu Ước. Chúa Giêsu nói trong Tin Mừng Mátthêu 5:17: “Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Luật Môsê hoặc lời các Ngôn sứ. Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn.” Cựu Ước, cũng như Tân Ước, là về Chúa Giêsu. Đó là phần mở đầu của câu chuyện cứu độ, cùng một câu chuyện Chúa Giêsu hoàn tất, cùng một câu chuyện chúng ta đang sống trong đó hôm nay.

Nói cách khác, Cựu Ước không phải cuốn sách của một tôn giáo đã qua, mà là nửa đầu của chính câu chuyện chúng ta đang sống: câu chuyện Thiên Chúa kiên nhẫn tìm kiếm con người, từ vườn Địa Đàng cho đến Thập Giá và cho đến hôm nay.

Dựa theo: Peter Kreeft, You Can Understand the Bible, Ignatius Press, 2005.