Thánh Giuse Grêgôriô Hernández (1864-1919)

Thánh Giuse Grêgôriô Hernández Cisneros (1864-1919) là bác sĩ, giáo sư y khoa và nhà khoa học người Venezuela, được tôn kính với danh hiệu “bác sĩ của người nghèo” vì suốt đời khám chữa bệnh miễn phí và mua thuốc cho những bệnh nhân túng thiếu. Ngài là tu sĩ Dòng Ba Phanxicô, sống đời giáo dân thánh thiện giữa lòng xã hội, và ngày 19 tháng 10 năm 2025, Đức Lêô XIV đã tuyên thánh cho ngài tại Quảng trường Thánh Phêrô, cùng với sáu vị chân phước khác, trong đó có Bartolo Longo. Giáo hội mừng lễ kính ngài ngày 26 tháng 10 hằng năm.

Tuổi thơ ở Isnotú và con đường đến với y khoa

Giuse Grêgôriô Hernández Cisneros sinh ngày 26 tháng 10 năm 1864 tại Isnotú, một làng nhỏ thuộc bang Trujillo trên dãy Andes của Venezuela. Ngài là con của ông Benigno María Hernández y Manzaneda và bà Josefa Antonia Cisneros y Mansilla; thân mẫu ngài thuộc một gia đình danh giá có liên hệ với Hồng y Cisneros, nhân vật lớn của lịch sử Tây Ban Nha thế kỷ XV. Ngài được rửa tội ngày 30 tháng 1 năm 1865 tại nhà thờ giáo xứ Chúa Giêsu Hài Đồng ở Escuque, và lãnh nhận bí tích Thêm Sức ngày 6 tháng 12 năm 1867 do Đức cha Juan Hilario Bosset Castillo, Giám mục Mérida, cử hành.

Thuở nhỏ, cậu bé Giuse Grêgôriô từng bày tỏ ước muốn học luật để trở thành luật sư, nhưng thân mẫu đã thuyết phục con theo nghề y. Năm 1878, khi mới 13 tuổi, ngài rời quê nhà, vượt chặng đường dài và hiểm trở từ vùng núi Andes xuống thủ đô Caracas để tiếp tục học vấn. Tại đây, ngài theo học trường Colegio Villegas danh tiếng và tốt nghiệp tú tài triết học năm 1882. Sau đó ngài ghi danh vào khoa y của Đại học Trung ương Venezuela (Universidad Central de Venezuela), nơi các giáo sư đều nhận xét ngài là sinh viên xuất sắc cả về học lực lẫn hạnh kiểm trong suốt sáu năm đèn sách.

Giáo sư y khoa và nhà khoa học

Năm 1888, Hernández tốt nghiệp bác sĩ y khoa. Nhờ thành tích vượt trội, chính phủ Venezuela cấp học bổng để ngài tu nghiệp tại châu Âu. Ngài đến Paris, theo học mô học dưới sự hướng dẫn của giáo sư Mathias Duval, đồng thời nghiên cứu vi khuẩn học, bệnh lý học, vi sinh vật học và sinh lý học, rồi tiếp tục sang Berlin trau dồi thêm. Khoảng đầu thập niên 1890, ngài trở về quê hương.

Tại Caracas, ngài trở thành một trong những bác sĩ hàng đầu của Bệnh viện José María Vargas và được mời giảng dạy tại Đại học Trung ương Venezuela, nơi ngài sáng lập các bộ môn mô học, vi khuẩn học và sinh lý học thực nghiệm. Ngài được coi là người đầu tiên đưa kính hiển vi vào Venezuela và đặt nền móng cho phòng thí nghiệm vi khuẩn học đầu tiên của đất nước. Bên cạnh giảng dạy và khám bệnh, ngài còn là tác giả của nhiều công trình khoa học, trong đó có “Các yếu tố vi khuẩn học” (1906) và “Các yếu tố triết học” (1912), cùng hàng chục bài báo đăng trên Tạp chí Y khoa Caracas. Năm 1904, ngài là một trong những thành viên sáng lập Viện Hàn lâm Y khoa Venezuela. Ngoài y khoa, ngài thông thạo các tiếng Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Đức, Ý và Latinh, biết chơi dương cầm và cưỡi ngựa giỏi, nhờ đó đến được với bệnh nhân nghèo ở những vùng xa xôi.

Đời sống đức tin và hai lần tìm ơn gọi tu trì

Song song với sự nghiệp khoa học rực rỡ, Hernández vun đắp một đời sống đức tin sâu đậm. Ngài dự lễ hằng ngày; năm 1899, ngài gia nhập Dòng Ba Phanxicô tại nhà thờ các cha Dòng Capuchin ở Caracas.

Trong lòng ngài vẫn ấp ủ khát vọng dâng mình trọn vẹn hơn cho Thiên Chúa. Tháng 7 năm 1908, ngài vào Đan viện Chartreuse ở Farneta, gần Lucca nước Ý, để tìm hiểu ơn gọi đan sĩ dòng Chartreux, nhưng sức khỏe yếu buộc ngài phải rời đan viện vào tháng 4 năm sau, sau chín tháng thử luyện. Năm 1913, ngài lại thử một lần nữa, ghi danh làm chủng sinh tại Giáo hoàng Học viện Latinh Mỹ ở Rôma để chuẩn bị tiến tới chức linh mục, nhưng bệnh phổi tái phát khiến ngài phải trở về Venezuela. Từ đó, ngài đón nhận thánh ý Chúa qua con đường khác: nên thánh ngay trong nghề bác sĩ, phục vụ tha nhân bằng khoa học và đức ái.

Bác sĩ của người nghèo

Điều làm nên danh thơm của Hernández, bên cạnh tài năng khoa học, là lòng nhân ái vô bờ đối với người nghèo. Ngài khám bệnh miễn phí cho những ai không có khả năng chi trả, và thường tự bỏ tiền túi mua thuốc cho bệnh nhân. Người ta kể rằng trong các buổi khám tại nhà, ngài để một chiếc túi nhỏ bên cạnh: bệnh nhân nào có tiền thì bỏ tiền khám vào túi, ai túng thiếu thì cứ tự lấy tiền trong túi mà dùng. Ngài không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, nhưng người ta thấy ngài lui tới các xóm nghèo nhiều hơn bất cứ nơi nào.

Năm 1918, khi đại dịch cúm Tây Ban Nha tràn vào Venezuela, ngài xông pha nơi tuyến đầu ở Caracas, chăm sóc những bệnh nhân nghèo khổ nhất; chính trong những tháng ngày ấy, danh hiệu “bác sĩ của người nghèo” gắn chặt với tên ngài.

Cái chết ngày 29 tháng 6 năm 1919

Chúa nhật ngày 29 tháng 6 năm 1919, lễ kính hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, Hernández rời một hiệu thuốc ở Caracas, nơi ngài vừa tự mua thuốc cho một bệnh nhân già nghèo khó. Khi băng qua đường, ngài bị một trong số ít xe ô tô thời bấy giờ ở thủ đô tông phải. Được đưa vào bệnh viện, ngài đã lãnh nhận bí tích Xức dầu bệnh nhân và trút hơi thở cuối cùng với những lời hướng về Đức Mẹ: “Ôi Đức Trinh Nữ Thánh!” Ngài hưởng thọ 54 tuổi.

Tin ngài qua đời khiến cả nước bàng hoàng. Hàng chục nghìn người đã đổ về Caracas dự tang lễ, đoàn người đưa tiễn đông đến mức phải khiêng quan tài bằng tay thay vì dùng xe tang. Nhà văn Rómulo Gallegos, chứng nhân đương thời, đã viết: trước linh cữu của Giuse Grêgôriô Hernández, ai cũng cảm thấy ước muốn trở nên người tốt. Ngài được an táng tại Nghĩa trang Chung phía Nam Caracas; năm 1975, hài cốt ngài được chuyển về nhà thờ Đức Mẹ Candelaria ở trung tâm thủ đô, nơi ngày nay là đền thánh kính ngài và là điểm hành hương của đông đảo tín hữu.

Tiến trình tuyên thánh

Tiến trình phong thánh của Hernández được khởi sự năm 1949, ba mươi năm sau khi ngài qua đời, do Đức Tổng Giám mục Caracas lúc bấy giờ đề xướng. Năm 1972, Đức Phaolô VI tuyên bố ngài là Tôi tớ Chúa; ngày 16 tháng 1 năm 1986, Đức Gioan Phaolô II ban sắc lệnh công nhận các nhân đức anh hùng của ngài, nâng ngài lên bậc Đáng kính.

Phép lạ dẫn tới việc phong chân phước là vụ chữa lành bé Yaxury Solórzano Ortega, mười tuổi, bị bắn vào đầu trong một vụ cướp ngày 10 tháng 3 năm 2017 tại bang Guárico. Các bác sĩ cho rằng em khó qua khỏi; thân mẫu em tha thiết cầu khẩn vị Tôi tớ Chúa, và em hồi phục hoàn toàn. Ngày 30 tháng 4 năm 2021, Đức Phanxicô phong chân phước cho ngài trong thánh lễ tại Caracas do Đức Tổng Giám mục Aldo Giordano, Sứ thần Tòa Thánh, chủ sự. Sau lễ phong chân phước, Đức Phanxicô đã ca ngợi ngài là “vị bác sĩ đầy khoa học và đức tin, người đã nhận ra dung nhan Đức Kitô nơi các bệnh nhân và, như người Samari nhân hậu, đã cứu giúp họ bằng đức ái của Tin Mừng”.

Ngày 24 tháng 2 năm 2025, khi đang điều trị tại bệnh viện Gemelli ở Rôma, Đức Phanxicô phê chuẩn sắc lệnh tuyên thánh cho ngài; phép lạ dẫn đến tuyên thánh là vụ chữa lành một doanh nhân tại Miami năm 2021. Ngày 13 tháng 6 năm 2025, trong công nghị hồng y đầu tiên của triều mình, Đức Lêô XIV ấn định lễ tuyên thánh vào ngày 19 tháng 10. Và Chúa nhật ấy, trước hàng chục nghìn tín hữu tại Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Lêô XIV đã long trọng tuyên thánh cho Giuse Grêgôriô Hernández cùng với sáu vị chân phước: Tổng Giám mục tử đạo Ignazio Choukrallah Maloyan, giáo lý viên tử đạo Phêrô Tô Rót, nữ tu Vincenza Maria Poloni, Mẹ Maria Carmen Rendiles Martínez, nữ tu truyền giáo Maria Troncatti và Bartolo Longo, vị luật sư hoán cải sáng lập đền thánh Đức Mẹ Mân Côi ở Pompeii. Với lễ tuyên thánh này, Giuse Grêgôriô Hernández và Mẹ Carmen Rendiles trở thành hai vị thánh đầu tiên của Venezuela.

Di sản của Thánh Giuse Grêgôriô Hernández

Hơn một thế kỷ sau khi qua đời, lòng tôn kính dành cho Thánh Giuse Grêgôriô Hernández vẫn sống động và lan rộng. Ảnh tượng ngài hiện diện trong các bệnh viện, trường y và bàn thờ gia đình khắp Venezuela; Đại học Bác sĩ Giuse Grêgôriô Hernández ở Maracaibo, thành lập năm 2003, mang tên ngài; và từ năm 2011, ngày sinh 26 tháng 10 được chọn làm ngày lễ kỷ niệm toàn quốc. Lòng sùng kính ấy đã vượt biên giới, lan sang Colombia, Mexico và các cộng đồng người Venezuela di cư khắp châu Mỹ Latinh, nơi nhiều bác sĩ và bệnh nhân vẫn cầu khẩn ngài. Giáo hội cũng nhìn nhận ngài là bổn mạng của các bác sĩ, sinh viên y khoa và bệnh nhân.

Thánh Giuse Grêgôriô Hernández để lại một mẫu gương đặc biệt cho thời đại hôm nay: một giáo dân và nhà khoa học tài năng đã nên thánh ngay trong công việc hằng ngày, giữa phòng khám, giảng đường và những con hẻm nghèo của Caracas, khi nhận ra dung nhan Đức Kitô nơi từng bệnh nhân tìm đến với mình. Lễ kính ngài ngày 26 tháng 10.