Thánh Antôn Pađua: Nhà giảng thuyết vĩ đại, bổn mạng những đồ vật thất lạc

Fernando Martins de Bulhões, được Hội Thánh tôn kính với tên gọi Thánh Antôn Pađua, sinh ngày 15 tháng 8 năm 1195 tại Lisbon, Bồ Đào Nha, và qua đời ngày 13 tháng 6 năm 1231 tại Arcella, gần Pađua, nước Ý, khi mới 35 tuổi. Chỉ trong chưa đầy mười năm hoạt động tông đồ, ngài đã trở thành một trong những nhà giảng thuyết vĩ đại nhất lịch sử Hội Thánh, được người đương thời mệnh danh là “Búa tạ của lạc giáo” và “Hòm bia Giao ước”. Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX đã tôn phong ngài lên bậc hiển thánh chỉ 11 tháng sau khi ngài qua đời, một trong những án phong thánh nhanh nhất lịch sử, và năm 1946 Đức Piô XII phong ngài làm Tiến sĩ Hội Thánh với tước hiệu “Tiến sĩ Phúc Âm”. Hội Thánh mừng lễ kính ngài vào ngày 13 tháng 6 hằng năm.

Thân thế và những năm tu học tại Bồ Đào Nha

Antôn sinh ra trong một gia đình quý tộc giàu có tại Lisbon; thân phụ là Vicente Martins, sĩ quan trong quân đội hoàng gia, thân mẫu là Teresa Pais Taveira, một phụ nữ đạo đức. Năm 15 tuổi, trái với kỳ vọng của gia đình, Fernando quyết định dâng mình cho Chúa, gia nhập Kinh sĩ đoàn Augustinô tại tu viện São Vicente de Fora ở ngoại ô Lisbon. Vì bạn bè và thân nhân thường xuyên đến thăm làm xao lãng việc học hành, ngài xin chuyển đến tu viện Santa Cruz tại Coimbra, trung tâm học thuật của Bồ Đào Nha thời ấy. Tại đây, trong chín năm, ngài miệt mài nghiên cứu Kinh Thánh, các Giáo phụ và văn học Latinh cổ điển, đồng thời sống đời khổ hạnh và cầu nguyện sốt sắng. Ngài được thụ phong linh mục khoảng năm 1220 và được giao phụ trách việc tiếp đón khách hành hương của tu viện.

Bước ngoặt: năm vị tử đạo và ơn gọi Phan Sinh

Năm 1220, thi hài của năm tu sĩ Phan Sinh đầu tiên tử đạo tại Marốc, gồm Berardô và bốn bạn, được đưa về Coimbra để an táng trọng thể. Chứng kiến sự can đảm của các vị tử đạo và đời sống khó nghèo, đơn sơ của các tu sĩ Phan Sinh, Fernando bừng cháy khát vọng noi gương họ: ngài muốn sang Phi châu rao giảng Tin Mừng và sẵn sàng đổ máu vì Đức Kitô. Sau nhiều lần khẩn khoản, bề trên Kinh sĩ đoàn miễn cưỡng cho phép ngài chuyển sang Dòng Anh Em Hèn Mọn vừa mới được thánh Phanxicô thành lập, và ngài lấy tên Antôn theo tên thánh Antôn Ai Cập.

Mùa hè năm 1220, Antôn lên đường sang Marốc với ước mơ tử đạo, nhưng Thiên Chúa đã an bài cách khác: vừa đặt chân đến Phi châu, ngài ngã bệnh nặng, buộc phải lên tàu trở về. Một cơn bão đã đánh dạt con tàu đến bờ biển Sicilia, nước Ý. Tháng 5 năm 1221, ngài tham dự Tổng hội Chiếu của dòng tại Portiuncula, Assisi, nơi ngài được gặp chính thánh Phanxicô. Sau tổng hội, không ai biết đến tài năng của ngài, Antôn được sai về tỉnh Rômanha và sống ẩn dật tại ẩn tu viện Montepaolo gần Forlì, chuyên chăm cầu nguyện, đọc Kinh Thánh và làm những việc hèn mọn nhất trong cộng đoàn.

Tài hùng biện được khám phá tại Forlì

Năm 1222, trong một lễ truyền chức tại Forlì, không ai chuẩn bị bài giảng, và bề trên buộc Antôn phải lên tiếng thay vì vâng lời. Bài giảng của ngài khiến tất cả kinh ngạc: kiến thức Kinh Thánh uyên thâm, lập luận thần học sắc bén và lòng nhiệt thành bừng cháy. Từ hôm ấy, tài hùng biện của ngài không còn bị che giấu. Bề trên dòng lập tức sai ngài đi giảng thuyết khắp miền Bắc nước Ý để chống lại các lạc giáo đang lan tràn, rồi sang miền Nam nước Pháp để đối đầu với phái Albigensê, những người chối bỏ thần tính của Đức Kitô và các bí tích. Đám đông kéo đến nghe ngài giảng đông đến nỗi các nhà thờ không chứa hết; lời giảng vừa đơn sơ dễ hiểu đối với người bình dân, vừa sâu sắc đối với giới trí thức, đã đưa vô số tội nhân trở về và cải hóa nhiều người lạc giáo.

Vị giáo sư thần học đầu tiên của Dòng Phan Sinh

Năm 1223, thánh Phanxicô đã chọn Antôn làm vị giáo sư thần học đầu tiên cho các anh em trong dòng, một quyết định đặt nền móng cho truyền thống học thuật Phan Sinh. Trong thư gửi cho Antôn, thánh Phanxicô cho phép ngài dạy thần học cho anh em, với điều kiện việc học hành không làm tắt đi tinh thần cầu nguyện và đạo đức. Nhờ Antôn, thần học của Thánh Augustinô được đưa vào Dòng Phan Sinh, tạo nên một trong những dòng chảy tư tưởng quan trọng của thần học Công giáo thời Trung cổ.

Song song với việc giảng dạy, Antôn đảm nhận nhiều trọng trách: bề trên tại Le Puy, giám quản tại Limoges, và năm 1227 được bầu làm Giám tỉnh miền Bắc nước Ý. Năm 1230, ngài từ chức giám tỉnh, lên đường đi Rôma làm cố vấn cho Đức Grêgôriô IX trong vấn đề Di chúc của thánh Phanxicô. Tại Rôma, ngài giảng Mùa Chay trước giáo triều, được ca ngợi là “hòm châu báu Kinh Thánh”; chính Đức Grêgôriô IX đã gọi ngài là “Hòm bia Giao ước” (Arca testamenti), tước hiệu ghi nhận sự uyên bác Kinh Thánh phi thường của ngài.

Mùa Chay cuối cùng tại Pađua

Mùa Chay năm 1231, Antôn trở về Pađua và giảng hằng ngày cho đám đông dân chúng, đỉnh cao sứ vụ của ngài: ngài dành nhiều giờ mỗi ngày để giải tội cho hối nhân, thăm viếng người nghèo và bệnh nhân, mạnh mẽ lên án thói cho vay nặng lãi. Ngài còn vận động hội đồng thành phố Pađua ban hành đạo luật bảo vệ những con nợ khỏi bị tống giam. Trong những năm này, ngài cũng biên soạn bộ “Bài giảng Chúa nhật và các ngày lễ”, những ghi chú giảng thuyết quý giá giúp ích cho các nhà giảng thuyết đời sau và là một phần quan trọng trong di sản văn chương khiến ngài được phong Tiến sĩ Hội Thánh.

Những phép lạ

Cuộc đời Thánh Antôn gắn liền với nhiều phép lạ, khiến ngài được mệnh danh là “người làm phép lạ”. Tại Rimini, khi những người theo lạc giáo từ chối nghe ngài giảng, Antôn ra bờ biển giảng cho cá, và đàn cá ngoi lên mặt nước lắng nghe như để làm chứng cho Lời Chúa. Tại Toulouse, để củng cố đức tin vào bí tích Thánh Thể, ngài đã khiến một con la sau ba ngày nhịn đói quay lưng lại với thức ăn mà quỳ gối thờ lạy Mình Thánh Chúa. Có lần bị kẻ thù đầu độc thức ăn, ngài làm dấu thánh giá trên thức ăn, ăn mà không hề hấn gì. Một đêm tại Camposampiero, người chủ nhà nhìn qua lỗ khóa thấy Chúa Hài Đồng hiện ra rực rỡ, đứng trên cuốn sách mở và âu yếm ôm lấy Antôn; hình ảnh Antôn bế Chúa Hài Đồng từ đó trở thành biểu tượng quen thuộc nhất của ngài trong nghệ thuật Kitô giáo.

Chính một phép lạ nhỏ bé đã giải thích vì sao ngài trở thành bổn mạng của những đồ vật thất lạc: một tập sinh định rời bỏ dòng đã trộm cuốn sách Thánh vịnh quý giá có nhiều ghi chú giảng thuyết của Antôn. Ngài cầu nguyện cho kẻ trộm, và người ấy đã ăn năn trở về, trả lại cuốn sách. Từ đó, các tín hữu quen cầu khẩn Thánh Antôn mỗi khi mất mát đồ đạc.

Cái chết, tôn phong hiển thánh và di sản

Mùa xuân năm 1231, kiệt sức vì nhịp độ tông đồ dồn dập và đời sống khổ hạnh, Antôn rút về ẩn thất tại Camposampiero, nơi ngài cho dựng một căn chòi nhỏ trên cây để cầu nguyện và chuẩn bị cho cái chết. Ngày 13 tháng 6, bệnh trở nặng, ngài xin được đưa về Pađua, nhưng đoàn người quá đông khiến các tu sĩ phải dừng lại tại Arcella, một tu viện Dòng Clarisse ngoài thành. Tại đây, sau khi lãnh nhận các bí tích cuối cùng, ngài đọc bảy thánh vịnh sám hối, hát một thánh ca kính Đức Mẹ, và khi được hỏi đang nhìn thấy gì, ngài mỉm cười đáp: “Tôi thấy Chúa của tôi.” Ngài trút hơi thở cuối cùng ngày 13 tháng 6 năm 1231, hưởng dương 35 tuổi.

Theo truyền thống, trẻ em chạy khắp các đường phố Pađua reo lên “vị thánh đã qua đời”, và chuông các nhà thờ tự rung mà không ai giật. Ngày 30 tháng 5 năm 1232, chỉ 11 tháng sau, Đức Grêgôriô IX đã long trọng tôn phong ngài lên bậc hiển thánh tại Spoleto, một trong những án phong thánh nhanh nhất lịch sử Hội Thánh. Ngay năm 1232, công trình xây dựng đền thờ dâng kính ngài tại Pađua được khởi công và hoàn thành vào đầu thế kỷ XIV; người dân Pađua gọi ngôi đền đơn giản là “Il Santo”, nghĩa là “Vị Thánh”.

Năm 1263, khi cải táng hài cốt ngài về đền thờ mới, người ta kinh ngạc phát hiện chiếc lưỡi của ngài còn nguyên vẹn, mềm mại như còn sống. Thánh Bônaventura, lúc ấy là Bề trên Tổng quyền Dòng Phan Sinh, đã thốt lên: “Ôi lưỡi diễm phúc, xưa luôn ca ngợi Chúa và dẫn đưa người khác ca ngợi Ngài!” Cuộc khám nghiệm khoa học năm 1981 cũng xác nhận thanh quản của ngài còn được bảo tồn tốt. Chiếc lưỡi thánh hiện được tôn kính trong nhà nguyện thánh tích của đền thờ, nơi mỗi năm đón hàng triệu khách hành hương.

Ngày 16 tháng 1 năm 1946, Đức Piô XII phong Thánh Antôn làm Tiến sĩ Hội Thánh với tước hiệu “Tiến sĩ Phúc Âm” (Doctor evangelicus). Ngài là bổn mạng của những đồ vật thất lạc, người nghèo, lữ khách, phụ nữ mang thai, ngư dân và người cao tuổi; Dòng Phan Sinh cũng nhận ngài làm bổn mạng của Tỉnh Dòng Thánh Địa. Gương tử đạo của năm tu sĩ Phan Sinh năm nào đã thắp lên ơn gọi của ngài, và ngài đã đáp lại bằng một cuộc đời hoàn toàn hiến dâng cho Tin Mừng.