Thần học về Thân xác của Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II

Thần học về thân xác: tự do, chân lý, hồng ân, hiệp thông, phẩm giá, tình yêu, nhân vị là những chủ đề xuyên suốt các tác phẩm của Thánh Gioan Phaolô II. Những tư tưởng này đã hiện diện ngay cả trước khi ngài được chọn làm Giáo hoàng. Với tư cách là Hồng y ngài đã có ảnh hưởng lớn đến việc soạn thảo nhiều văn kiện của Công đồng Vatican II, đặc biệt là Gaudium et Spes (Hiến chế Mục vụ về Giáo hội trong Thế giới Ngày nay) – văn kiện mà ngài không ngừng trích dẫn trong các thông điệp và tông thư của mình.

“Con người là tạo vật duy nhất trên trần gian được Thiên Chúa dựng nên vì chính họ, và con người không thể tìm thấy chính mình cách đầy đủ trừ khi qua việc chân thành tự hiến.” (Gaudium et Spes, số 24)

Việc sống đặc tính tính dục sao cho tôn trọng và khẳng định giá trị của người khác là điều vô cùng quan trọng! Quả thực, một người yêu đích thực sẽ không bao giờ lợi dụng hay đối xử với người khác như một phương tiện để đạt tới mục đích.

Để sống một cuộc đời trọn vẹn ý nghĩa, trước hết chúng ta phải hiểu được mục đích của sự tồn tại và chúng ta được tạo dựng để làm gì. Đức Gioan Phaolô II đã khám phá mục đích của hiện hữu qua loạt bài huấn giáo Thần học về Thân xác, bao gồm 129 bài giáo lý trong các buổi tiếp kiến chung Thứ Tư hàng tuần suốt năm năm đầu nhiệm kỳ giáo hoàng của ngài.

Trước khi đắc cử Giáo hoàng, Đức Gioan Phaolô II đã viết cuốn sách Tình yêu và Trách nhiệm. Trong tác phẩm này, ngài trình bày giáo huấn của Giáo hội Công giáo về tình yêu và tính dục theo cách thức phù hợp với con người thời đại. Ngài nhấn mạnh đến phẩm giá nhân vị và cho thấy tầm quan trọng của việc sống tính dục như một cách khẳng định giá trị của tha nhân.

Trong Thần học về Thân xác, Đức Gioan Phaolô II đào sâu ý nghĩa của việc làm người dựa trên nền tảng Kinh Thánh. Là một nhân vị bao gồm cả thân xác và linh hồn, được dựng nên theo hình ảnh và họa ảnh của Thiên Chúa, chúng ta tìm thấy ý nghĩa cuộc sống qua việc khám phá thế nào là phản chiếu hình ảnh Thiên Chúa và thân xác chúng ta có liên đới gì với điều đó.

Đức Gioan Phaolô II khẳng định rằng con người không thể hiểu chính mình nếu không đón nhận và tham dự mật thiết vào tình yêu của Đức Kitô (Trích thông điệp Redemptor Hominis — Đấng Cứu Chuộc Con Người).

Thân xác Con người

Thân xác con người có vai trò gì trong tất cả những điều này? Trong một thế giới thường coi thân xác như một đối tượng để hưởng lạc hoặc như một cỗ máy không liên quan đến đời sống tâm linh, Đức Gioan Phaolô II tìm cách trình bày chân lý như được mặc khải trong Kinh Thánh.

Thân xác không phải là một “phần phụ” của tạo hóa, nhưng là phần thiết yếu tạo nên nhân vị chúng ta. Tại sao? Bởi vì thân xác hữu hình biểu lộ phần tâm linh vô hình. Ví dụ, bạn có thể nhận ra ai đó đang hạnh phúc qua nụ cười trên khuôn mặt họ. Hạnh phúc không phải là một thực thể vật chất có thể chạm tới, nên nó cần một dấu chỉ hữu hình để biểu đạt.

“Ađam và Eva đã thấy… họ được gọi để hiệp nhất và hiệp thông”

Tương tự như vậy, qua sự khác biệt nơi thân xác (hãy nhớ rằng họ đã trần truồng), Ađam và Eva nhận ra rằng họ được gọi để hiệp nhất và hiệp thông — họ được gọi để YÊU, để trao hiến trọn vẹn chính mình cho nhau, cả xác lẫn hồn, theo cách thức hoàn hảo nhất của con người: đó là sự kết hợp tính dục.

Sự kết hợp thể lý này quy hướng và diễn tả một sự hiệp thông tâm linh sâu sắc hơn. Giống như nụ cười sẽ trở nên trống rỗng nếu người ta không thực sự hạnh phúc, sự kết hợp tính dục cũng sẽ trống rỗng nếu thiếu sự hiệp nhất tâm linh. Sự hiệp thông thể lý không chỉ hướng tới một sự hiệp thông vô hình giữa người nam và người nữ, mà còn cho thấy rằng tình yêu và sự tự hiến này chính là ơn gọi và mục đích mà chúng ta được tạo dựng.

Đức Gioan Phaolô II nói rằng Thiên Chúa tạo dựng thân xác chúng ta theo cách đó là để cho thấy chúng ta được gọi để yêu, rằng lý do tồn tại của chúng ta là trao ban chính mình. Ngài gọi đây là “Ý nghĩa hôn phối (phu phụ) của thân xác”. Ngài giải thích:

“Thân xác con người ngay từ thuở ban đầu đã bao hàm… khả năng biểu đạt tình yêu, chính tình yêu mà trong đó nhân vị trở thành một hồng ân — và qua hồng ân này — hoàn thiện ý nghĩa của sự hữu và hiện hữu của mình.” (Huấn giáo TOB, 16/01/1980)

“Qua sự kết hợp tính dục, thân xác nói lên một ‘ngôn ngữ’… ngôn ngữ này phải được nói trong chân lý”

Đức Gioan Phaolô II còn đi xa hơn khi khẳng định rằng sự kết hợp vợ chồng chính là dấu chỉ cho khát vọng của Thiên Chúa muốn hiệp thông trọn vẹn với chúng ta. Đó là dấu chỉ cho tình yêu của Đức Kitô dành cho Hiền thê của Ngài là Giáo hội.

Sống Thần học về Thân xác

Vì vậy, việc các cặp đôi sống mối tương quan đúng như ý định của Thiên Chúa là điều tối quan trọng để phản chiếu kế hoạch đời đời của Ngài cho nhân loại. Thánh Phaolô đã dạy: “Người làm chồng, hãy yêu thương vợ mình như Đức Kitô đã yêu thương Hội Thánh và hiến mình vì Hội Thánh…” Sau đó, ngài quy chiếu về thuở ban đầu: “Chính vì thế, người nam sẽ lìa cha mẹ mà gắn bó với vợ mình, và cả hai sẽ thành một xương một thịt. Mầu nhiệm này thật cao cả, tôi muốn nói về Đức Kitô và Hội Thánh.” (Eph 5:25, 31-32).

Đức Giáo hoàng giải thích rằng qua sự kết hợp tính dục, thân xác nói lên một “ngôn ngữ” và ngôn ngữ này phải được nói trong chân lý. Vì bản chất của hành vi vợ chồng do Thiên Chúa thiết lập bao gồm cả sự hiệp nhất nhân vị và khả năng truyền sinh, nên người nam và người nữ không được sử dụng các biện pháp ngừa thai nhân tạo, vì điều đó vi phạm phẩm giá nhân vị và phẩm giá của chính hành vi hôn phối.

Tiếp nối sự quan tâm đến những gì thực sự xứng đáng với con người, Đức Gioan Phaolô II dùng Thần học về Thân xác để giải thích sâu hơn những lý chứng đằng sau Thông điệp Humanae Vitae (Thông điệp về Sự sống Con người) của Đức Phaolô VI:

“Người nam và người nữ tiếp nối cuộc đối thoại bằng ngôn ngữ của thân xác… Ngôn ngữ này không chỉ đơn thuần là phản ứng tính dục. Là ngôn ngữ đích thực của các nhân vị, nó phải tuân theo những yêu cầu của chân lý, tức là các quy luật luân lý khách quan… Ở cấp độ ngôn ngữ này, người nam và người nữ trao hiến cho nhau theo cách sâu sắc nhất… họ diễn tả chính mình trong chân lý toàn diện về nhân vị.” (Huấn giáo TOB, 22/08/1984)

“Một cách thức thực sự xứng hợp với nhân vị”

Nếu khía cạnh truyền sinh của sự kết hợp vợ chồng bị loại trừ, chân lý về nhân vị và về chính hành vi đó sẽ bị phá hủy. Nhìn bên ngoài, có vẻ họ đang trao hiến trọn vẹn cho nhau, nhưng thực tế thì không, vì họ từ chối chấp nhận toàn bộ con người của nhau, bao gồm cả khả năng sinh sản. Ngược lại, bằng cách thực hành sự tự chủ và tôn trọng lẫn nhau, các cặp đôi được mời gọi thực hiện tư cách làm cha mẹ có trách nhiệm, và bằng cách này, họ hành động theo cách thức thực sự xứng hợp với phẩm giá con người.

Một cách thức khác để sống sự tự hiến là qua ơn gọi độc thân (khiết tịnh). Người sống đời độc thân cho thế giới thấy đích đến cuối cùng của chúng ta trên thiên đàng: đó là sự hiệp thông trọn vẹn với Thiên Chúa. Độc thân không phải là sự kìm nén tính dục, mà là người nam và người nữ dùng năng quyền tính dục của mình để trao hiến cho tha nhân theo những cách khác: qua phục vụ, loan báo Tin Mừng và tình phụ tử/mẫu tử thiêng liêng.

Đức Gioan Phaolô II biết rằng sống ơn gọi nào cũng không dễ dàng nếu thiếu ân sủng của ơn Cứu chuộc. Nhưng nhờ quyền năng từ cái chết và sự phục sinh của Đức Kitô, việc sống đức khiết tịnh đích thực trong tâm hồn là điều hoàn toàn có thể và vô cùng cần thiết! Đức Kitô không kết án chúng ta nhưng kêu gọi chúng ta hướng tới sự khiết tịnh.

“Con người được kêu gọi tới giá trị tối thượng là tình yêu… trong chân lý của tính nam hay tính nữ, trong chân lý của thân xác. Tiếng gọi này nằm sâu trong trái tim, sâu hơn cả tội lỗi và những đam mê bất chính (dục vọng)… Lời của Đức Kitô tái hoạt hóa di sản sâu thẳm đó và ban cho nó sức mạnh thực sự trong đời sống con người.” (Huấn giáo TOB, 29/10/1980)

Chỉ khi sống đúng phẩm giá của mình là những người được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, chúng ta mới thực sự tìm thấy sự viên mãn và hạnh phúc sâu sắc nhất.