Lễ Các Thánh Nam Nữ

Lễ Các Thánh, thường gọi là Lễ Các Thánh Nam Nữ, là lễ trọng trong lịch phụng vụ Công giáo, được cử hành hằng năm vào ngày 1 tháng 11 để kính nhớ tất cả các thánh: những vị đã được Giáo hội chính thức tuyên thánh, và cả vô số những con người thánh thiện đã sống âm thầm mà không ai biết đến (tiếng Latinh: Sollemnitas Omnium Sanctorum).

Nguồn gốc lịch sử

Thói quen dành một ngày để kính nhớ chung các thánh có từ những thế kỷ đầu của Kitô giáo. Ban đầu, đó là ngày kính các thánh tử đạo. Tại Rôma, ngày này được cử hành vào 13 tháng 5; tại Đông phương, vào Chúa nhật sau lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, truyền thống vẫn còn giữ đến nay trong các Giáo hội Đông phương.

Bước ngoặt đến vào đầu thế kỷ 7. Năm 609, Đức Giáo hoàng Bônifaciô IV thánh hiến điện Pantheon ở Rôma, vốn là đền thờ các thần ngoại giáo, thành nhà thờ dâng kính Đức Maria và các thánh tử đạo. Từ đó, ngày 13 tháng 5 hằng năm trở thành ngày kính nhớ các thánh tại Rôma.

Hơn một thế kỷ sau, Đức Giáo hoàng Grêgôriô III (trị vì 731-741) thánh hiến một nguyện đường trong đền thờ Thánh Phêrô để kính “tất cả các thánh”, và ấn định ngày cử hành là 1 tháng 11 trong giáo phận Rôma. Đến năm 837, Đức Giáo hoàng Grêgôriô IV mở rộng lễ này cho toàn thể Giáo hội hoàn vũ, và hoàng đế Louis Đạo Đức cũng chuẩn nhận việc cử hành trong đế quốc Frank. Từ đó, ngày 1 tháng 11 trở thành ngày lễ chung của cả Giáo hội, và đối tượng tôn kính cũng mở rộng: không chỉ các thánh tử đạo mà mọi thánh nam nữ.

Ý nghĩa thần học

Lễ Các Thánh diễn tả mầu nhiệm “các thánh thông công”: ba thành phần của Hội Thánh, gồm các tín hữu còn lữ hành trên trần gian, các linh hồn đang thanh luyện, và các thánh đang hưởng vinh quang trên trời, vẫn liên kết với nhau trong cùng một thân thể Chúa Kitô (Sách Giáo lý Hội Thánh Công Giáo, số 954-959).

Sách Khải Huyền diễn tả viễn tượng ấy bằng hình ảnh “một đoàn người thật đông không tài nào đếm nổi, thuộc mọi dân, mọi chi tộc, mọi nước và mọi ngôn ngữ” đang đứng trước ngai Thiên Chúa (Kh 7,9).

Ngày lễ cũng nhắc mỗi tín hữu về ơn gọi nên thánh phổ quát. Công đồng Vatican II dạy rằng mọi Kitô hữu, dù ở bậc sống nào, đều được mời gọi nên thánh trọn hảo (Hiến chế Tín lý về Hội Thánh Lumen gentium, số 39-42; Sách Giáo lý, số 2013). Các thánh là những chứng nhân đi trước: họ cho thấy con đường nên thánh là có thật, và họ chuyển cầu cho những người còn lữ hành.

Cử hành phụng vụ

Lễ Các Thánh có bậc lễ trọng, là bậc cao nhất trong các ngày lễ kính các thánh. Lễ phục màu trắng. Thánh lễ có kinh Vinh Danh và kinh Tin Kính.

Các bài đọc trong thánh lễ ngày này gồm: trích sách Khải Huyền (7,2-4.9-14) về đoàn người được đóng ấn; thánh vịnh 23; trích thư thứ nhất của thánh Gioan (3,1-3) về việc chúng ta là con cái Thiên Chúa; và bài Tin Mừng theo thánh Matthêu (5,1-12a) về Tám mối phúc thật, bản hiến chương của đời sống thánh thiện.

Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quy định về việc buộc dự lễ ngày 1 tháng 11 khác nhau giữa các giáo tỉnh. Ở Giáo tỉnh Hà Nội, Lễ Các Thánh Nam Nữ nằm trong “Tứ Quý”, tức bốn ngày lễ trọng mà tín hữu buộc phải tham dự thánh lễ, cùng với lễ Giáng Sinh, lễ Chúa Thăng Thiên và lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời. Ở các Giáo tỉnh Huế và Thành phố Hồ Chí Minh, ngoài các Chúa nhật, tín hữu chỉ buộc dự lễ Giáng Sinh.^[1]

Về mặt đạo đức bình dân, ngày 1 tháng 11 là dịp các gia đình Công giáo đi dự lễ, viếng nghĩa trang, dọn dẹp và trang hoàng mộ phần của tổ tiên, chuẩn bị bước vào ngày 2 tháng 11, ngày cầu cho các linh hồn.

Năm 2026, ngày 1 tháng 11 rơi vào Chúa nhật, nên thánh lễ Chúa nhật hôm ấy chính là thánh lễ mừng các thánh.

Ngày lễ đi liền với Lễ Các Đẳng Linh Hồn

Ngay sau ngày mừng các thánh trên trời là ngày 2 tháng 11, ngày cầu cho các tín hữu đã qua đời đang còn thanh luyện. Hai ngày liền kề nhau diễn tả trọn vẹn mầu nhiệm các thánh thông công: một ngày hân hoan mừng những người đã về tới quê trời, một ngày cầu nguyện cho những người đang trên đường về.

Tham khảo: Sách Giáo lý Hội Thánh Công Giáo, các số 954-959, 2013; Hiến chế Tín lý về Hội Thánh Lumen gentium, số 39-42, 48-51; Catholic Encyclopedia, mục “All Saints”.